KOLEJNE SZYLDY TEATRU


Teatr Victoria, ul Piotrkowska 67, 1888 - 1909

Teatr Polski, ul. Cegielniana 63, 1909 - 1917

1919 w budynku teatru Thalia, ul. Dzielna 18 (okres remontu Cegielnianej) dziś ul. Narutowicza

Teatr Miejski, do 1933 ul. Cegielniana 27 potem ul. Śródmiejska 15 (dziś ul. Więckowskiego), 1918 - 1936

Teatr Kameralny, ul. Cegielniana 27, 1933 - 1938

Teatr Polski, ul. Cegielniana 27, 1936 - 1939

Theater zum Litzmannstadt (teatr pod okupacją niemiecką), ul. Cegielniana 27, 1940 - 1944

Teatr Wojska Polskiego, ul. Cegielniana 27, 1945 - 1949

Teatr im. Stefana Jaracza, ul. Jaracza 27 (przemianowanie nazwy ulicy), od IX 1949

w latach ul. Moniuszki 4 a 1966 - 70 (na czas przebudowy budynku przy ul. Jaracza 27)

Teatr 7.15 (filia Teatru Jaracza), ul. Traugutta 1, potem ul. Piotrkowska 234, 1965 - 1988

foto: Widownia Dużej Sceny Teatru, foto: Marcin Nowak



Teatr im. Stefana Jaracza jest najstarszym łódzkim teatrem, spadkobiercą niemalże stutrzydziestoletniej tradycji polskiej sceny w Łodzi. Zanim zyskał obecną nazwę znany był jako Teatr Polski, Teatr Miejski i powtórnie Polski. Pierwszym dyrektorem sceny przy ul. Cegielnianej, obecnie Jaracza, mianowano Aleksandra Zelwerowicza.

Za jego dyrekcji (1909-1911) Łódź, jako pierwsze miasto Królestwa, oglądała KlątwęWesele Wyspiańskiego. W złotej serii dramatu narodowego znalazły się ponadto Mickiewiczowskie Dziady, a także Fantazy, Sen Srebrny SalomeiSamuel Zborowski Słowackiego oraz Irydion Krasińskiego. W okresie międzywojennym Teatrem kierowali m.in. Bolesław Gorczyński, Karol Adwentowicz, Karol Borowski, Stanisława Wysocka, Kazimierz Wroczyński. Koloryt i rozmach łódzkiej scenie zapewniły przede wszystkim inscenizacje Schillerowskie, będące najśmielszą i najkonsekwentniejszą manifestacją teatru politycznego (Szwejk Haška, Cjankali Wolffa, Krzyczcie Chiny Tretiakowa, Nie-Boska komedia Krasińskiego, Kordian Słowackiego).

W zespole aktorskim pojawiły się takie sławy, jak Biegański, Adwentowicz, Jaracz, Krasnowiecki, Wysocka, Zelwerowicz, Znicz, Mielewski, a wśród scenografów – Andrzej Pronaszko, Władysław Daszewski, Konstanty Mackiewicz.

W czasie okupacji hitlerowskiej Teatr Miejski zamieniono na niemiecki Theater zum Litzmannstadt. W 1944 roku zostałał zamknięty. W styczniu 1945 roku do Łodzi przybył zespół Teatru Wojska Polskiego kierowany przez Władysława Krasnowieckiego. Za swoją siedzibę wybrał budynek przy ul. Cegielnianej.

Łódzką działalność rozpoczął 22 marca 1945 roku inscenizacją Wesela Wyspiańskiego. Teatr Wojska Polskiego skupiał znakomitych aktorów, reżyserów i scenografów, m.in. Aleksandra Zelwerowicza, Jana Kreczmara, Juliusza Osterwę, Henryka Szletyńskiego, Edmunda Wiercińskiego, Józefa Węgrzyna, Jacka Woszczerowicza, Jadwigę Chojnacką, Jana Świderskiego, Czesława Wołłejkę. Przez kilka powojennych sezonów fascynował swoimi spektaklami nie tylko Łódź, ale i cały kraj.

Swoiste i niepowtarzalne piętno na artystycznych dokonaniach teatru wycisnęła indywidulaność Leona Schillera, który kierował łódzką sceną w latach 1946-1949. Dorobek tej działalności był imponujący. W ciągu trzech sezonów przygotował dziesięć inscenizacji. Do najwybitniejszych należy zaliczyć Krakowiaków i Górali Bogusławskiego, Celestynę de Rojasa, Burzę Szekspira, Igraszki z Diabłem Drdy, Kram z piosenkami.

Powojenne spektakle Schillera były kontynuacją zarówno nurtu politycznego jak i ulubionej przez niego formy teatru ludowego. Scalały wielkie tradycje rodzime z aktualnymi treściami, które niósł bieżący czas. W 1949 roku część zespołu Teatru Wojska Polskiego wraz z Schillerem przeniosła się do Warszawy, dyrekcję łódzkiej sceny objął Iwo Gall, a Teatr zyskał patrona w osobie Stefana Jaracza. Następca Galla, Feliks Żukowski, akcentował przwiązanie do tradycji schillerowskich i wolę ich podtrzymywania. W pamięci pozostała inscenizacja Zbójców Fryderyka Schillera, dokonana po raz pierwszy po wojnie przez Czesława Staszewskiego.

Po odejściu Żukowskiego dyrektorami byli kolejno Emil Chaberski (1956-1957), Aleksander Bardini i Konrad Łaszewski (1957-1958) oraz Karol Borowski (1958-1960). W czasie drugiej dyrekcji Feliksa Żukowskiego (1961-1971) w repertuarze dominowały sztuki reprezentujące nurt polityczny – Trzecia Patetyczna Pogodina, Strach i nędza Trzeciej Rzeszy Brechta, Caligula Camusa, i równolegle do tej linii – cykl „klasyków współczesności” zainaugurowany Ondyną Giraudoux i Sześcioma postaciami scenicznymi w poszukiwaniu autora Prandella.

Od listopada 1965 roku drugą sceną Teatru im. Stefana Jaracza stał się Teatr 7.15. Prezentowano w nim komedie, farsy, widowiska muzyczne i kryminały.

Następcę Żukowskiego – Jana Maciejowskiego (1971-1978) interesował przede wszystkim dialog z widzem o współczesności, a także uniwersalne problemy ludzkiej egzystencji w ujęciu klasyków. Do ciekawszych spektakli należały m.in. Hamlet i Henryk IV Szekspira, Oskarżyciel publiczny Hochwäldera, Nie-Boska komedia Krasińskiego, Warszawianka Wyspiańskiego, Bolszewicy Szatrowa, Dni Turbinów Bułhakowa, adaptacja Popiołu i diamentu Andrzewskiego.

Od połowy lat sześćdziesiątych z Teatrem współpracował Jerzy Grzegorzewski, który zrealizował tu Kaukaskie kredowe koło Brechta, Wesele Wyspiańskiego, Antygonę Sofoklesa, Szewców Witkacego oraz polską prapremierę Balkonu Geneta.

W 1971 roku zainaugurowano działalność Małej Sceny. Prezentowano na niej spektakle kameralne, w których bliski kontakt z widownią tworzył nową jakość kulturową. Grano tu m.in. Te twoje chmury Westphala, Alfa Betę Whiteheada, Rosenkrantz i Gildenstern nie żyją Stopparda, Dom Storeya.

W okresie dyrekcji Bogdana Hussakowskiego (1979-1992) Teatr prowokował repertuarem, w którym realizm i obyczajowość sąsiadowały z metafizyką, bulwar z poetycką metaforą. Uznanie krytyki i publiczności zyskały premiery Trans-Atlantyku Gombrowicza, Pamiątek Soplicy Rzewuskiego, Obywatela Pekosiewicza Słobodzianka (wszystkie w reżyserii Mikołaja Grabowskiego), Pana Jowialskiego Fredy (reż. Tadeusz Bradecki), Dziadów Mickiewicza (reż. Maciej Prus) oraz dyrektorskie Zdziczenie obyczajów pośmiertnych Leśmiana (prapremiera), Wielkanocy Strindberga, Adrianny Lecouvreur Scribe"a i Legouvego.

W 1988 roku Teatr utracił Scenę 7.15 na rzecz Filharmonii Łódzkiej.

Od 1992 do 2015 roku dyrektorem artystycznym był Waldemar Zawodziński, reżyser, scenograf, pasjonat teatru. Nadał kształt „Jaraczowi” nie tylko wyborami repertuarowymi, ale także doborem znakomitych realizatorów. Jego spektakle miały bardzo duży wpływ na artystyczne dokonania łódzkiej sceny. Inspiracji szukał głównie w klasyce, niezmiennie wierząc w jej nieprzemijającą siłę „porozumienia ponad wiekami”. Wnikliwie przyglądał się współczesności przez pryzmat mitów i archetypów. Szerokim echem w Polsce odbiły się takie jego spektakle, jak m. in. Celestyna Rojasa , Dybuk An-skiego, Woyzeck Büchnera, bijący rekordy popularności szekspirowski Sen nocy letniej, Sen srebrny Salomei Słowackiego, leśmianowskie Zdziczenie obyczajów pośmiertnych, Intryga i miłość Schillera, Tragiczna historia Doktora Faustusa Marlowe"a , Niżyński, gombrowiczowski Ślub, czy Zwłoka Dürrenmatta.

29 października 1995 roku rozpoczęła działalność trzecia scena Teatru im. Stefana Jaracza. Pomysłodawcą i inicjatorem budowy była Sabina Nowicka – wieloletnia dyrektorka i współtwórczyni łódzkich teatrów. Nawiązując do tradycji, Scenę Kameralną zadedykowano pamięci Leona Schillera, a na inauguracyjną premierę wybrano Klątwę Wyspiańskiego, sztukę, którą rozpoczął swoją łódzką działalność pierwszy dyrektor – Aleksander Zelwerowicz.

W 2007 roku został zrealizowany przez Teatr, we współpracy z czterema ośrodkami kultury regionu: Miejskim Domem Kultury w Radomsku, Miejskim Ośrodkiem Kultury w Piotrkowie Trybunalskim, Miejskim Domem Kultury w Sieradzu oraz Miejskim Ośrodkie Kultury w Skierniewicach, projekt – „Utworzenie Europejskich Scen Teatru im. Stefana Jaracza w województwie łódzkim”.

Od lipca 2015 do lipca 2017 roku dyrektorem artystycznym był Sebastian Majewski.

Od września 2017 roku powtórnie dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru im. Stefana Jaracza jest Waldemar Zawodziński.



DYREKTORZY TEATRU


Łucjan Kościelecki od 6 X 1888 - 1890

Karol Kopczewski 1890 - 91

Czesław Janowski 1891 - 1895

Michał Wołowski 1895 - 1900

Henryk Grubiński 1900 - maj 1903

Marian Gawalewicz 1 X 1903 - V 1906

Czesław Janowski 1906 - 1908

Aleksander Zelwerowicz 1908 - 1911

Włodzimierz Maliszewski, Antoni Bednarczyk 1912/1913

Bolesław Bolesławski 1913/1914

Zrzeszenie Artystów i Pracowników Teatralnych

Aleksander Szarkowski, Ludwik Szejer 1915 do końca sezonu

Zrzeszenie Artystów i Pracowników Teatralnych
Władysław Kindler, Oskar Szefer 1915/1916

Janusz Orliński 1916/1917

Stanisław Stanisławski, Franciszek Frączkowski
1917 - 1918

Franciszek Rychłowski 1918 - 1920

Aleksander Zelwerowicz 1920 - 1921

Zygmunt Noskowski 1921 - 1922

Henryk Barwiński 1922/1923

Kazimierz Wroczyński 1923 - 1925

Arnold Szyfman 1925/1926

Bolesław Gorczyński 1926 - 1929

Karol Adwentowicz 1929 - 1930

Zrzeszenie Artystów i Pracowników Teatralnych Przy współudziale ZASP-u

Karol Adwentowicz 1930 - 1931

Karol Borowski 1931/1932

Stanisława Wysocka 1932/1933

Kazimierz Wroczyński 1933 - 1937

Kazimierz Wroczyński, Hugo Moryciński 1937 - 1939

Władysław Krasnowiecki 1945 - 1946 | GALERIA |

Leon Schiller 1946 - 1949 | GALERIA |

Iwo Gall 1949 - 1953 | GALERIA |

Feliks Żukowski 1953 - 1956 | GALERIA |

Emil Chaberski 1956 - 1957 | GALERIA |

Konrad Łaszewski 1957 - 1958 | GALERIA |

Karol Borowski 1958 - 1960 | GALERIA |

Feliks Żukowski 1960 - 1971 | GALERIA |

Jan Maciejowski 1971 - 1979 | GALERIA |

Bogdan Hussakowski 1979 - 1992 | GALERIA |

Waldemar Zawodziński 1992 - 1993 | GALERIA |

Waldemar Zawodziński, Wojciech Nowicki
od września 1993 - 2015 | GALERIA |

Sebastian Majewski, Wojciech Nowicki 2015 - 2017

Waldemar Zawodziński od września 2017